Cerkiew pw. św. Nikity w Kostomłotach – Sanktuarium Unitów Podlaskich.

Cerkiew unicka, ob. kościół rzym.-kat. par. p.w. św. Nicefora (drewn., XVIIXVIII, 1852) Kostomłoty 07 JoannaPyka.JPGJedyna na świecie parafia katolicka obrządku bizantyjsko-słowiańskiego (neounicka). Została wzniesiona w 1631 jako unicka, w latach 1875-1927 prawosławna. Kostomłoty – nieduża wieś położona na północy Lubelszczyzny, w ginie Kodeń. Tereny na których leżą Kostomłoty to od wieków obszar różnorodny pod względem etnicznym i niestety mocno „doświadczony” historycznie. Osada istniała tutaj już w czasach średniowiecznych. Odnaleziono cmentarzysko i monety. W roku 1412 a wiec krótko po zwycięskiej bitwie pod Grunwaldem wielki książę litewski Witold teren na którym dziś leżą Kostomłoty podarował zakonowi augustianów z Brześcia Litewskiego. Następne stulecie to czas, w którym wieś podzielono. Część nadal należała do zakonników, część natomiast przeszła na własność rodziny Kościuszków – Kostomłockich a następnie Sapiehów . W XVI wieku ten bardzo możny ród szlachecki wykupił od zakonu ich część i całe Kostomłoty i okolice włączył do dóbr kodeńskich. W wieku XI dokonany został wielki podział kościoła na wschodni (prawosławny) i zachodni (łaciński). Zaczął się okres wrogości miedzy tymi głównymi odłamami chrześcijaństwa. Cały czas jednak istniało grono ludzi, którzy dążyli do pojednania. W ten sposób zrodziła się idea unii. Po kilku nieudanych próbach w roku 1596 podpisano Unie w Brześciu nad Bugiem leżącym niedaleko Kostomłotów. Główne założenia: parafie unickie przechodzą pod zwierzchnictwo papieża, ale zachowują obrządek wschodni. Liturgia, sposób odprawiania nabożeństw , język to wszystko zbliża unitów do kościoła prawosławnego, ( nabożeństwa są odprawiane w języku staro-cerkiewno słowiańskim). Część zwierzchników prawosławnych uznała ten dokument. Przeciwnicy jednak przez kilka kolejnych stuleci różnymi metodami dążyli do zniszczenia unitów. Największe nasilenie represji nastąpiło w czasach zaborów.Wówczas to siłą zabierano unitom świątynie i przystosowywano je do obrządku prawosławnego. Tak też się stało w Kostomłotach. Miejscowa ludność nie chciała się podporządkować więc czekały ją liczne i dotkliwe represje. Wojska carskie wielokrotnie trzymali wyznawców unii na siarczystym mrozie. Dochodziło również do sytuacji, gdy unici ginęli. Dnia 23 stycznia 1874 roku, w Pratulinie kozacka sotnia zamordowała kilkudziesięciu mężczyzn broniących swej świątyni i prawa do własnego wyznania. Ludzie ci zostali świętymi i po dziś dzień są czczeni w Kostomłotach i pobliskich miejscowościach. Ich relikwie znajdują się właśnie tutaj. Choć sama parafia liczy tylko 147 wiernych, jest ważnym miejscem na mapie religijnej Polski. Od 1998 nosi też miano Sanktuarium Unitów Podlaskich (do Kostomłotów przywieziono cerkwie błogosławionych męczenników).

W rzucie jest to cerkiew salowa (jednonawowa, brak oddzielnego prezbiterium), na planie prostokąta, z trójbocznie zamkniętą częścią prezbiterialną. Od wschodu do nawy przylega węższa od niej, prostokątna zakrystia, od zachodu jeszcze węższa prostokątna kruchta, zwieńczona wieżą. Do zachodniej części nawy przylega chór muzyczny, wsparty na dwóch słupach, z balustradą z desek. Wieża jest czworoboczna, jednokondygnacyjna, z prostokątnymi, ażurowymi prześwitami. Dachy kryte blachą – nad nawą i kruchtą dwuspadowy, na zamknięciu prezbiterium dwupołaciowy, nad zakrystią trójpołaciowy, na wieży czterospadowy. Okna są zamknięte półkoliście (to w szczycie kruchty jest ozdobne, rozetowe), w zakrystii prostokątne, w prezbiterium i bocznych ścianach kruchty są małe, okrągłe okienka.
We wnętrzu cerkwi zachował się zabytkowy dwurzędowy eklektyczny ikonostas, carskie wrota z XVIII wieku, księga liturgiczna z 1767 oraz ikona św. Nikity otoczona 14 scenami z życia patrona cerkwi. Poza wizerunkiem św. Nikity w świątyni przechowywanych jest również kilkanaście ikon procesyjnych oraz ikony: Matki Boskiej Ilińskiej, Chrystusa Pantokratora, Deesis, Matki Boskiej z Dzieciątkiem, św.św. Cyryla i Metodego, św. Onufrego, grupy trzech apostołów, Matki Boskiej Kazańskiej, Matki Boskiej w typie Eleusy, Zaśnięcia Matki Boskiej, Chrystusa Zmartwychwstałego, św. Mikołaja oraz św.św. Konstantyna i Heleny.

Przy cerkwi zachowała się drewniana plebania z połowy XIX w., a w samej wsi także kilka drewnianych domów z przełomu XIX i XX wieku.

Obrazek: Cerkiew unicka, ob. kościół rzym.-kat. par. p.w. św. Nicefora (drewn., XVIIXVIII, 1852) Kostomłoty 07 JoannaPyka” autorstwa JoannaPykaPraca własna. Licencja CC BY-SA 3.0 pl na podstawie Wikimedia Commons

wyślij do:
  • Facebook
  • Blip
  • Blogger.com
  • co-robie
  • Diigo
  • Flaker
  • Forumowisko
  • Gadu-Gadu Live
  • Grono.net
  • Gwar
  • Kciuk.pl
  • PDF
  • Ping.fm
  • Posterous
  • Spis
  • Twitter
  • Wykop
  • Śledzik
  • Linkologia
  • Pinger
  • StumbleUpon
  • Sfora

Podobne atrykuły:

  1. Cerkiew greckokatolicka p.w. św. Dymitra w Czarnej koło Ujścia Gorlickiego jest jedną z najpiękniejszych cerkwi na Łemkowszczyźnie.
  2. W Polańczyku niezwykle cenną atrakcją jest cerkiew św. Męczennicy Paraskewii.
  3. Cerkiew pw. Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny w Myczkowie (obecnie Kościół parafialny p.w. Matki Bożej Nieustającej Pomocy).
  4. USTJANOWA GÓRNA, dawna greckokatolicka cerkiew parafialna pw. św. Paraskewy.
  5. Cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy w Bereżnicy Wyżne.

agro.travel.pl w sieci