Zakopane, chata Sabały zwana też „Sabałówką” jest rodzinnym domem znanego zakopiańskiego gawędziarza, muzykanta Jana Krzeptowskiego Sabały, jest najstarszą budowlą na Podhalu.

Zakopane chalupa SabałyChata Sabały zwana też „Sabałówką” jest rodzinnym domem znanego zakopiańskiego gawędziarza, muzykanta, przewodnika i myśliwego, Jana Krzeptowskiego Sabały. Jego potomkowie utrzymują chatę w niemal niezmienionym stanie od jej powstania, czyli przełomu XIX i XX wieku, dzięki czemu reprezentuje ona najstarszy typ w budownictwie góralskim. Jest najstarszą budowlą na Podhalu. Jest przykładem najstarszego typu podhalańskich domów dwuizbowych (tzw. układ śląsko-spiski — sień, izba czarna, izba białą). „Sabałówka” jest warta uwagi nie tylko ze względu na postać niezwykłego gawędziarza, ale również ze względów architektonicznych, różniących ją od przykładów typowego dla Zakopanego „stylu witkiewiczowskiego” i „stylu podhalańskiego”.

„Sabała”. Inaczej Sablik, a właściwie to Jan Krzeptowski przyszedł na świat jako najstarszy syn Jana Gąsienicy. Przydomek Sabała, czy też Sablik, albo Kozica i Koziar, umożliwiał zorientowanie się w góralskich rodach i ich koligacjach, gdzie każdy nosił to samo nazwisko. Zresztą funkcjonuje to do tej pory. Żeby było zabawniej, w przypadku Sabały, rodowe nazwisko Krzeptowski, to nazwisko przybrane. Sabała nie ukończył żadnych szkół, był niepiśmienny, potrafił się jedynie podpisać. Zresztą w owym czasie ludzie Podtatrza rzadko potrafili pisać i czytać. Za młodu Sabała był kłusownikiem . Myślistwo było jego głównym zajęciem. Kiedy w 1846 r. wybuchło Powstanie Chochołowskie, góral wziął w nim czynny udział, za co władze austriackie na krótko zamknęły go w więzieniu. Myśliwy, buszujący po stokach gór, rozbójnik i człowiek mający zatargi ze słowackimi góralami – Liptowianami, wreszcie spotkał na swej drodze doktora z Warszawy, Tytusa Chałubińskiego. Człowiek ten był wielkim miłośnikiem tatrzańskiej przyrody, popularyzatorem Zakopanego oraz opiekunem górali. Dzięki znajomości z Sabałą mógł zostać współtwórcą Towarzystwa Tatrzańskiego, a Sabała honorowym przewodnikiem tatrzańskim. Zasługą doktora Chałubińskiego było doprowadzenie do tego, by wieś Zakopane, otrzymała status uzdrowiska. Stało się to pod koniec XIX w. Sabała często towarzyszył doktorowi w wyprawach w Tatry, stał się jego przyjacielem. Kiedy już nie parał się myślistwem zajął się muzykowaniem, grał na skrzypkach, a właściwie na złóbcokach, będących odmianą gęśli. Jego bajania, wywodzące się z ludowych podań i legend, ubarwiane zakopiańską gwarą. Z tego powodu przez miejscowych górali, zwłaszcza zamożniejszych gazdów, był uważany za dziwaka lub dziada, lecz dla goszczących w Tatrach twórców stał się symbolem góralszczyzny. W tym okresie Zakopane stało się mekką artystów, którzy to w Sabale widzieli żywy symbol góralszczyzny. Często, jako przewodnik tatrzański, słynny góral towarzyszył różnym, znanym ludziom. Do grona swych znajomych mógł zaliczyć takie osobistości jak Adama Asnyka, Bronisława i Marię Dembowskich, Marię Konopnicką, Stefana Żeromskiego, brata Alberta Chmielowskiego, Wojciecha Kossaka, czy Henryka Sienkiewicza. Melodie grane przez niego na złóbcokach (odmiana gęśli) nazywane Sabałowymi nutami są wykonywane do dziś przez ludowe kapele góralskie. Sam Sabała rzadko grywał w kapeli lub do tańca, jego muzyka była formą osobistej wypowiedzi, podporządkowanej nastrojom. Zmarł w 1894 r., a pochowany został na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku. Postać Sabały pojawiła się w polskiej literaturze u Henryka Sienkiewicza (Sabałowa bajka, 1884), Stanisława Witkiewicza (Na przełęczy, 1891), Kazimierza Przerwy-Tetmajera (Legenda Tatr, 1910), Władysława Orkana (nowela Przez co Sabała omijał jarmark w Kieżmarku), Jalu Kurka (Księga Tatr, 1955) a także u Józefa Kapeniaka (Ród Gąsieniców, 1954).

Obecnie w chałupie Sabały znajduje się interesująca ekspozycja zawierająca zdjęcia Sabały oraz przedmioty codziennego użytku, używane w podhalańskich gospodarstwach w XIX wieku, naczynia, stroje ludowe, a także replika złóbcoków – ludowego instrumentu smyczkowego, na których grał słynny Sabała. W chacie stało jedno łoże, na którym spali rodzice. Dzieci zaś spały w kuchni za kominem, gdyż było tam najcieplej, co biorąc pod uwagę zimy jakie są w górach było najlepszym miejscem. Zwiedzając muzeum można usłyszeć wiele ciekawych faktów, historii i anegdot, które chętnie opowiadają obecni właściciele obiektu. Chata Sabały stanowi część szlaku architektury drewnianej, a obiekty które należą do tego szlaku są wpisane do rejestru UNESCO. Obiekty tego typu znajdują się w województwach: świętokrzyskim, małopolskim, śląskim oraz podkarpackim.

Eksponaty obejrzeć możemy codziennie w godzinach 10-18. Bilet wstępu to wydatek rzędu 4 zł (ulgowy – 3 zł). Godziny otwarcia w wakacje. Poza sezonem czynne po wcześniejszym omówieniu telefonicznym.
Chata Sabały, Stare Krzeptówki 17, 34-500 Zakopane, +48 18 207 09 71; +48 601 412 221.

Obrazek: Zakopane Krzeptowki 113 chalupa Sabały02 A-1153 M” autorstwa Januszk57Praca własna. Licencja CC-BY-SA-3.0-pl na podstawie Wikimedia Commons.

wyślij do:
  • Facebook
  • Blip
  • Blogger.com
  • co-robie
  • Diigo
  • Flaker
  • Forumowisko
  • Gadu-Gadu Live
  • Grono.net
  • Gwar
  • Kciuk.pl
  • PDF
  • Ping.fm
  • Posterous
  • Spis
  • Twitter
  • Wykop
  • Śledzik
  • Linkologia
  • Pinger
  • StumbleUpon
  • Sfora

Podobne atrykuły:

  1. Zakopane, Muzeum Tatrzańskie im. Dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem to jedno z najstarszych muzeów regionalnych w Polsce.
  2. Kościół pw. Matki Boskiej Częstochowskiej i św. Klemensa na Pęksowym Brzyzku, Zakopane.
  3. Kaplica w Jaszczurówce, Zakopane. Wnętrze to prawdziwe arcydzieło sztuki góralskiej.
  4. Zakopane, Muzeum Kornela Makuszyńskiego.
  5. Zakopane: Muzeum Tatrzańskie w Okszy, galeria sztuki XX wieku.

agro.travel.pl w sieci