Zakopane, Willa „Koliba” (nazwa oznacza góralski szałas) – pierwszy wzorcowy dom wybudowany w stylu zakopiańskim.

Willa KolibaWilla „Koliba” (nazwa oznacza góralski szałas) – pierwszy wzorcowy dom wybudowany w stylu zakopiańskim – położona jest za mostem Cichej Wodzie przy ulicy Kościeliskiej, najstarszej ulicy Zakopanego. Przy ulicy Kościeliskiej 18 stoją bardzo stare chaty góralskie, niektóre z nich mają nawet ponad 150 lat.
Willę postawiono w 1892 r. z pomocą Józefa Kasprusia Stocha i Macieja Gąsienicy Józkowego dla miłośnika góralszczyzny z Ukrainy, hrabiego Gnatowskiego. Początkowo miała to być góralska chałupa. Jednakże za sprawą Witkiewicza udało się namówić hrabiego na wybudowanie domu w stylu zakopiańskim.
Gdy w Zakopanem w drugiej połowie XIX wieku zaczęła się pojawiać, tak jak w wielu uzdrowiskach krajowych, architektura w stylu szwajcarskim czy tyrolskim, stało się dla Witkiewicza jasne, że aby uchronić Podhale od obcych stylowo budowli, należy stworzyć styl wyrosły z zastanej sztuki budowania.
Zakopane odegrało w kulturze Młodej Polski rolę niezwykłą. Atmosfera pod Giewontem sprzyjała swobodnej wymianie myśli, twórczości artystycznej i działalności społecznej. Witkiewicz planował kulturową ofensywę, która miała wyjść spod Tatr, ogarnąć cały kraj i spowodować odrodzenie kultury narodowej w każdej dziedzinie począwszy od przedmiotów codziennego użytku, jak spinki, broszki, meble, a skończywszy na domach i kościołach. Dlatego „stylu zakopiańskiego” nie należy rozpatrywać tylko w kategoriach technologicznych czy też architektonicznych, ale należy widzieć przede wszystkim jego aspekt narodowy, ściśle powiązany z ówczesną sytuacją polityczną. Inspiracją dla Stanisława Witkiewicza była góralska chata, do której twórca „stylu zakopiańskiego” wprowadził szereg nowych elementów. Przyroda tatrzańska zaznaczyła się w sztuce specyficznym kierunkiem zwanym „szkołą tatrzańską”. Witkiewicz realizował styl zakopiański nie tylko w architekturze. Rozszerzał go na wzory na tkaninach, ozdoby oraz przedmioty codziennego użytku. Wojciech Brzega – wybitny rzeźbiarz, góral z urodzenia – zarzucał mu komponowanie bez zrozumienia natury drewna i uważał, że Witkiewicz zabrał się do stylu zakopiańskiego źle i po dyletancku. Jednakże mimo zarzutów fachowca meble fascynują jako dzieła sztuki. Wodzenie wzrokiem po ich płynnych liniach, płaszczyznach i zakamarkach to prawdziwa przyjemność. Widać, że konstruktor włożył w swoją pracę serce. W pierwszej sali po lewej obok stołu stoi ulubiony fotel Witkiewicza. Warto także zwrócić uwagę na haftowane zasłony z białej wełny, będące doskonałą repliką starych tradycyjnych zasłon góralskich.

W roku 1935 dom został kupiony na licytacji przez Kolejowe Przysposobienie Wojskowe. Nowy właściciel kupił willę z zamiarem urządzenia w niej domu wypoczynkowego. W trakcie prac remontowych i adaptacyjnych rozebrano większość zabytkowych pieców, zmieniono stylowe unikatowe podłogi, także wystrój elewacji, a we wnętrzu pojawiły się motywy charakterystyczne dla art deco.
Podczas II wojny światowej willa była siedzibą Hitlerjugend, dzięki czemu przetrwała okupację niemiecką bez zniszczeń. Po 1945 roku stała się domem wypoczynkowym, a później służyła jako dom dziecka. Obecnie znajduje się tutaj Muzeum Stylu Zakopiańskiego. W „Kolibie” jeszcze za życia Gnatowskiego funkcjonował pensjonat, w którym zatrzymywali się goście przeważnie z lepszych sfer, m.in. w 1902 roku mieszkała tu Helena Modrzejewska w czasie ostatniego swojego pobytu w Zakopanem. W 1903 r. mieszkał tu (i napisał wiersz „Wiatr zgina sieroce smreki…”) Jan Kasprowicz. Koliba nie miała szczęścia do właścicieli, w momencie przechodzenia w ręce muzeum był zdewastowany i zaniedbany.
Koliba otwiera krótką, bo zaledwie dwudziestoletnią historię stylu zakopiańskiego. Po Kolibie Witkiewicz zaprojektował jeszcze kilka drewnianych, utrzymanych w typie willi-pensjonatu zakopiańskich domów, w tym najpiękniejszy z nich dom „Pod Jedlami”. Projektował również meble, różne przedmioty codziennego użytku i część wyposażenia kościoła parafialnego p.w. Najświętszej Rodziny. Jego autorstwa jest projekt kaplicy p.w. Najświętszego Serca Jezusowego w Jaszczurówce, a według ostatnich już planów artysty, rysowanych w 1913 r., wybudowany został murowany gmach główny Muzeum Tatrzańskiego.

Zakopane Willa Koliba, ul. Kościeliska 18, tel. (0-18) 20 136 02, czynne od środy do soboty w godz. 10.00 – 17.00, w niedzilę od 10.00 do 15.00. Bilet normalny 7,00 pln., ulgowy 5,50 pln., zwiedzanie z przewodnikiem 20 pln.+ bilety wstępu.

Obrazek: Zakopane, willa Koliba” autorstwa Agnieszka Baranowska – originally posted to Flickr as Zakopane- willa Koliba. Licencja CC BY 2.0 na podstawie Wikimedia Commons.

wyślij do:
  • Facebook
  • Blip
  • Blogger.com
  • co-robie
  • Diigo
  • Flaker
  • Forumowisko
  • Gadu-Gadu Live
  • Grono.net
  • Gwar
  • Kciuk.pl
  • PDF
  • Ping.fm
  • Posterous
  • Spis
  • Twitter
  • Wykop
  • Śledzik
  • Linkologia
  • Pinger
  • StumbleUpon
  • Sfora