Spiżowe gnieźnieńskie wrota, w przeszłości zwane „złotymi”, „miedzianymi” bądź „królewskimi”.

Gniezno Door.JPGOd ponad ośmiuset lat spiżowe gnieźnieńskie wrota zdobią wejścia do dawnej kruchty od południowej strony katedry. W przeszłości zwano je „złotymi”, „miedzianymi” bądź „królewskimi” (z uwagi na domniemaną fundację przez króla Bolesława Krzywoustego). Są niewątpliwie klejnotem Grodu Lecha i jednym z najcenniejszych zabytków europejskiego rzemiosła ludwisarskiego. Unikatowe w skali europejskiej drzwi brązowe, wykonane in situ przez warsztat o proweniencji nadmozańskiej w technice odlewu na wosk tracony. Drzwi posiadają 2 skrzydła i co ciekawe, są one nierówne sobie. Obydwa skrzydła to stopy metali: miedzi, cyny i niewielkiej ilości ołowiu, z tym że zastosowano w nich różne proporcje, dlatego też skrzydło lewe posiada lekko jaśniejszy kolor. Zgodnie z wytycznymi epoki średniowiecza drzwi stały się miejscem przekazania informacji o życiu i działalności świętego. Skrzydło prawe złożono z 24 oddzielnie formowanych fragmentów, wśród których 9 to figuralne kwatery opowiadające o wyprawie misyjnej i śmierci świętego Wojciecha, 12 to części bordiury (wici roślinnej, w którą wpleciono wyobrażenia zoomorficzne), a 3 to odcinki profilowanych listew brzegowych. Skrzydło lewe natomiast, posiadające identyczną ilość kwater, które podobnie jak na skrzydle prawym, otacza bordiura, odlano w całości. Dwa wydłużone skrzydła drzwi gnieźnieńskich podzielone są na pokryte płaskorzeźbami prostokątne kwatery, po dziewięć na każdym skrzydle. Opowieść o życiu i dziele świętego Wojciecha zaczyna się sceną jego narodzin w dolnym lewym polu i całe lewe skrzydło poświęcone jest okresowi życia świętego przed przybyciem do Polski. Przedstawiony jest tu czas młodości, kapłaństwo świętego Wojciecha oraz jego rządy praskim biskupstwem. Prawe skrzydło to opowieść o misji nawrócenia pogańskich Prusów. Wydarzenia, kończą się, w prawym górnym polu, sceną złożenia zwłok świętego w grobowcu katedry gnieźnieńskiej.
Opowieść rozpoczyna się od dolnej kwatery skrzydła lewego i, postępując ku górze, ukazuje: „Narodziny Wojciecha”, „Ofiarowanie go przez rodziców w świątyni w podzięce za cud ozdrowienia”, „Oddanie Wojciecha do magdeburskiej szkoły katedralnej”, „Jego modlitwę (zapewne przed rotundą męczenników) w Pradze”, „Inwestyturę na praskie biskupstwo”, „Cudowne wypędzenie demona z obłąkanego człowieka”, „Senną wizję Chrystusa, który nakazał Wojciechowi przeciwstawić się praktykowanemu w Pradze sprzedawaniu chrześcijan w niewolę”, „Wojciecha spełniającego wolę bożą przed księciem Czechów”, wreszcie „Cud scalenia rozbitego naczynia dokonany w klasztorze benedyktynów na rzymskim Awentynie”.
Następnie opowieść przechodzi na prawe skrzydło, gdzie – zstępując ku dołowi – ukazuje: „Przybycie Wojciecha z misją do Prus”, „Chrzest ich mieszkańców”, „Wygłoszenie kazania do Prusów”, „Odprawienie w ich obecności ostatniej mszy”, „Męczeńską śmierć z rąk pogan”, „Wystawienie ciała i odciętej głowy Wojciecha”, „Wykupienie jego ciała od Prusów przez polskiego księcia Bolesława”, „Przeniesienie szczątków męczennika do Gniezna” i „Uroczyste złożenie ich w grobie w tamtejszej katedrze”.
Każde ze skrzydeł waży w przybliżeniu około 600 kilogramów. Drzwi są wyposażone w dwie kołatki, o kształcie głów lwa.
Skrzydła obramowane zostały tzw. bordiurą i zdobione motywami roślinnymi oraz postaciami zwierzęcymi oraz ludzkimi.
Wśród osiemdziesięciu pięciu rozgałęzień wici rozmieszczono sześćdziesiąt cztery wyobrażenia zoomorficzne. Poszczególne zwierzęta i stwory mitologiczne obrazują ciemne moce pogaństwa i służą pokazaniu odwiecznej walki dobra ze złem. Dokładny opis Znaczenia kwater w zestawieniu z przedstawieniami z bordiury zamieszczam w następnym artykule „Spiżowe gnieźnieńskie wrota…”
Trudno dociec kiedy, gdzie i przez kogo zostały wykonane. Współcześnie przyjmuje się, iż powstały w jednym z rodzimych warsztatów odlewniczych około roku 1175, czyli za panowania Mieszka Starego.

Obrazek: Gniezno Door” autorstwa Ludmiła PileckaPraca własna. Licencja CC BY 3.0 na podstawie Wikimedia Commons.

wyślij do:
  • Facebook
  • Blip
  • Blogger.com
  • co-robie
  • Diigo
  • Flaker
  • Forumowisko
  • Gadu-Gadu Live
  • Grono.net
  • Gwar
  • Kciuk.pl
  • PDF
  • Ping.fm
  • Posterous
  • Spis
  • Twitter
  • Wykop
  • Śledzik
  • Linkologia
  • Pinger
  • StumbleUpon
  • Sfora