Sukiennice w Krakowie.

Obecnie sukiennice tylko w niewielkim stopniu przypominają te sprzed dwustu czy trzystu lat, a całkowicie różnią się od pierwotnych kramów pochodzących z czasów lokacji miasta.
Ich historia rozpoczyna się bowiem za czasów panowania księcia Bolesława Wstydliwego, który zobowiązał się wybudować kramy sukienne wymienione w przywileju lokacyjnym Krakowa w roku 1257. Ślady tej budowli zachowały się tylko w piwnicach.
Zgodnie z przywilejem króla Kazimierza Wielkiego przyjezdni kupcy mogli sprzedawać tylko własny towar – i tylko w tym miejscu. Hala wypełniona była wewnątrz kramami. Na zewnątrz, równolegle do Sukiennic – od strony ulicy Szewskiej – stały rzędem jatki szewskie i garbarskie. Naprzeciw – od strony ulicy Siennej – znaczną przestrzeń zajmowały ustawione w dwóch rzędach 64 kramy bogate, gdzie handlowano dosłownie wszystkim. Podczas swojego złotego wieku (XV w), Sukiennice były źródłem importu ze Wschodu-przyprawy, jedwab, skóra i wosk – przy samym Krakowie eksportowano tekstylia, ołów i sól z kopalni soli w Wieliczce. Ten gotycki budynek spłonął w wielkim pożarze miasta w 1555 roku.
Pierwsze trzynastowieczne Sukiennice były po prostu podwójnym rzędem kramów wzniesionych z kamienia, tworzących uliczkę, zamkniętą kratami od północy i południa. W połowie XIV wieku nowy, murowany budynek Sukiennic ufundował Kazimierz Wielki. Fragmenty tej gotyckiej budowli możemy dostrzec w istniejącym dziś na Rynku gmachu. Są nimi parzyste, ostrołukowe arkady stanowiące wejście do Sukiennic od strony ulicy św. Jana oraz Brackiej, dziś jak i ponad 600 lat temu. Gotycką halę podzielono w połowie wysokości sklepieniem kolebkowym, a uzyskane w ten sposób piętro przeznaczono na drugą halę dla handlu różnorodnym towarem, zwaną smatruzem. Prowadziły do niej kryte schody z loggiami, usytuowane na krótszych bokach budowli. Po pożarze z połowy XVI stulecia uległa poszerzeniu funkcje Sukiennic, mianowicie na pierwszym piętrze, gdzie obecnie mieści się galeria Muzeum Narodowego, umieszczono smatruz – miejsce sprzedaży różnego rodzaju drobiazgów.
W latach 1556-1559 zostały odbudowane w stylu renesansowym. Najważniejszymi pracami w trakcie odbudowy kierował mistrz Pankracy. Jest on autorem kolebkowego sklepienia hali. Budynek zwieńczyła attyka (projekt Jana Marii Padovano- architekt z Padwy: Giovanni il Mosca nazywany w Rzeczpospolitej Padovano) z grzebieniem z manierystycznymi rzeźbami maszkaronów, dodano także ganki ze schodami od strony południowej i północnej. W roku 1601 przebito przejście w poprzek budowli. Z czasem nie remontowane Sukiennice niszczał i trudno było rozpoznać w nim perłę renesansowego Krakowa. Kolejna przebudowa Sukiennic miała miejsce w latach 1875-1879. Konkurs na modernizację wygrał Tomasz Pyrliński, który przy poparciu i pomocy Jana Matejki dokonał największych zmian od czasów renesansowej odbudowy. Dobudowano ryzality na osi wschód-zachód, a także na całej długości budowli ostrołukowe arkadowe podcienia. Zburzono wszystkie kramy i budy przylegające do Sukiennic, kapitele kolumn podtrzymujących arkady oraz elewacje ryzalitów ozdobiono rzeźbionymi głowami, natomiast na krawędziach ryzalitów umieszczone zostały nowe maszkarony, wzorowane na postaciach ówczesnych prezydentów Krakowa (autor: Walery Gadomski wg rysunku Jana Matejki). Hala dolna została udekorowana w 1895 herbami miast polskich, godłami cechowymi i pieczęciami, sala górna została zaadaptowana na potrzeby Muzeum Narodowego. Godny uwagi jest secesyjny wystrój kawiarni Jana Noworolskiego z polichromiami Józefa Mehoffera i Henryka Uziembły. W usytuowanym na krótszej osi budynku przejściu (tzw. krzyżu) wisi na łańcuchu duży żelazny nóż, dawny znak prawa magdeburskiego, przypominający, że złodziei każe się obcięciem ucha. Wiąże się z nim nie jedna legenda m.in. o dwóch braciach budujących kościół Mariacki. Legenda mówi, że za czasów panowania Bolesława Wstydliwego (1243 – 1279 r.) postanowiono do korpusu kościoła dobudować dwie wieże. Mieli zająć się tym dwaj bracia – starszemu polecono wzniesienie wieży południowej, a młodszemu – północnej. Starszy brat dość szybko prześcignął młodszego, budując wyższą wieżę. W przypływie zazdrości, młodszy z braci zabił starszego, wbijając mu nóż w serce. Dręczony wyrzutami sumienia skoczył z wyższej wieży i zginął na miejscu.
Przy kościele Mariackim przestępców zakuwano w kuny i skazywano na pośmiewisko, a winnych chłostano przy pręgierzu na Rynku. Rzezimieszków karano na różne sposoby – wszystkie łączyła bezwzględność.
Przykłady kar w średniowiecznych miastach Polski:
Obcięcie ręki – za kradzież dużą, obcięcie palców prawej ręki – krzywoprzysięstwo, obcięcie uszu i włosów – kradzież, kara chłosty (często łączona z wypędzeniem z miasta) – kradzież, prostytucja; oślepienie – kradzież duża, zamiast kary śmierci.
Pod zewnętrzną częścią sukiennic jako ciekawostkę obejrzeć można zachowane zabytkowe i sprawne oświetlenie gazowe. Przez Sukiennice schodzi się również do Podziemi Rynku – szlaku turystycznego po średniowiecznym Krakowie.

Obrazek: Krakow rynek 02„. Licensed under CC BY 2.5 via Wikimedia Commons.

wyślij do:
  • Facebook
  • Blip
  • Blogger.com
  • co-robie
  • Diigo
  • Flaker
  • Forumowisko
  • Gadu-Gadu Live
  • Grono.net
  • Gwar
  • Kciuk.pl
  • PDF
  • Ping.fm
  • Posterous
  • Spis
  • Twitter
  • Wykop
  • Śledzik
  • Linkologia
  • Pinger
  • StumbleUpon
  • Sfora